આપણી આસપાસ બધે જ અંકો છે. ઘડિયાળનો સમય, મોબાઇલ નંબર, કેલેન્ડરની તારીખો. ગણિતની શરૂઆત આ અંકોને સમજવાથી થાય છે. સૌથી પાયાના અંકો છે ૦, ૧, ૨, ૩, ૪, ૫, ૬, ૭, ૮, અને ૯. દુનિયાની કોઈપણ મોટી સંખ્યા આ દસ અંકોના ઉપયોગથી જ બને છે.

શરૂઆતમાં, આપણે વસ્તુઓ ગણીને અંકો શીખ્યા. જેમ કે, તમારી પાસે ત્રણ ચોકલેટ છે, તો તમે '૩' અંકનો ઉપયોગ કરો છો. જો એક પણ ચોકલેટ ન હોય, તો શું? ત્યાં જ શૂન્ય (૦) આવે છે. શૂન્ય એટલે 'કંઈ નહીં' અથવા 'ખાલી'. તે ભલે ખાલી લાગે, પણ ગણિતમાં તેનું ખૂબ મહત્વ છે.

એકવાર આપણે ૦ થી ૯ સુધીના અંકો જાણી લઈએ, પછી આપણે મોટી સંખ્યાઓ બનાવી શકીએ છીએ. અહીં જ સ્થાન કિંમતનો ખ્યાલ આવે છે. સ્થાન કિંમત એટલે સંખ્યામાં અંકનું સ્થાન તેનું મૂલ્ય નક્કી કરે છે.

ચાલો આપણે '૪૭' સંખ્યા લઈએ. આમાં બે અંકો છે: ૪ અને ૭.

• '૭' એકમના સ્થાને છે, તેથી તેની કિંમત ૭ છે.
• '૪' દશકના સ્થાને છે, તેથી તેની કિંમત ૪ નથી, પણ ૪૦ (૪ દશક) છે.

આમ, ૪૭ એટલે ૪૦ + ૭.

સ્થાન કિંમત આપણને સંખ્યાઓની સરખામણી કરવામાં પણ મદદ કરે છે. ૮૫ અને ૫૮ માંથી કઈ સંખ્યા મોટી છે? બંનેમાં ૮ અને ૫ છે, પણ તેમના સ્થાન અલગ છે. ૮૫ માં ૮ દશકના સ્થાને છે (એટલે કે ૮૦), જ્યારે ૫૮ માં ૫ દશકના સ્થાને છે (એટલે કે ૫૦). તેથી, ૮૫ એ ૫૮ કરતાં મોટી સંખ્યા છે.

રોજિંદા જીવનમાં સરવાળા અને બાદબાકી સતત ઉપયોગમાં આવે છે, ખાસ કરીને ખરીદી કરતી વખતે. ચાલો એક સરળ ઉદાહરણ લઈએ.

માની લો કે તમે બજારમાં ગયા. તમે ૫ સફરજન અને ૪ કેળા ખરીદ્યા. તમારી પાસે કુલ કેટલા ફળો થયા? આ જાણવા માટે આપણે સરવાળો કરીશું.

હવે, તમારી પાસે જે ૯ ફળ હતા, તેમાંથી તમે ૨ સફરજન ખાઈ ગયા. હવે કેટલા ફળ બચ્યા? આ માટે આપણે બાદબાકી કરીશું.

ચાલો પૈસાનું ઉદાહરણ જોઈએ. તમારી પાસે ૧૫ રૂપિયા છે. તમે ૫ રૂપિયાની એક પેન્સિલ ખરીદી. તમારી પાસે કેટલા રૂપિયા બચશે?

અંકોની આ પ્રાથમિક સમજ ગણિતના વિશાળ વિશ્વમાં તમારું પ્રથમ પગલું છે. આ પાયાના ખ્યાલો પર જ બધી મોટી ગણતરીઓ આધાર રાખે છે.