Upang lubos na maunawaan si Jose Rizal, mahalagang kilalanin muna ang pamilyang humubog sa kanya. Ang kanyang mga ninuno ay nagmula sa magkakaibang lahi, isang karaniwang katangian sa mga pamilya noong panahong iyon. Ang lahi ng kanyang ama ay nagmula sa isang Tsinong mangangalakal na si Domingo Lam-co. Siya ay dumating sa Pilipinas mula sa Jinjiang, Quanzhou noong kalagitnaan ng ika-17 siglo. Upang makaiwas sa diskriminasyon laban sa mga Tsino, ginamit niya ang apelyidong "Mercado," na nangangahulugang "pamilihan" sa Espanyol, na angkop sa kanyang propesyon bilang isang mangangalakal.

Sa kabilang banda, ang pamilya ng kanyang ina, ang mga Alonso, ay may halong lahing Espanyol, Hapon, at Tagalog. Ang kanilang angkan ay kinabibilangan ng mga edukado at mayayamang indibidwal. Ang pagsasanib ng lahing Tsino, Espanyol, at Pilipino sa dugo ni Rizal ay nagbigay sa kanya ng malawak na pananaw na makikita sa kanyang mga isinulat.

Bagama't "Mercado" ang orihinal na apelyido ng pamilya, idinagdag ng ama ni Jose, si Francisco Mercado, ang "Rizal" sa kanilang pangalan. Ito ay bilang pagsunod sa dekreto ni Gobernador-Heneral Narciso Clavería noong 1849, na nag-aatas sa lahat ng pamilyang Pilipino na magkaroon ng opisyal na apelyido mula sa isang listahan. Ang "Rizal" ay hindi basta pinili. Ito ay nagmula sa salitang Espanyol na ricial.

Ang pagpili sa apelyidong ito ay akmang-akma sa kanilang kabuhayan. Ang pamilya Rizal ay mga magsasaka at nangungupahan ng malalawak na lupain sa Calamba, Laguna, na kanilang tinatamnan ng palay, tubo, at indigo.

Ang pamilya Rizal ay kabilang sa principalia, ang mataas na uri ng lipunan sa kanilang bayan. Sila ay mga ilustrado—mga Pilipinong nakapag-aral at may malawak na kaalaman, na karaniwang nagmumula sa mga pamilyang may kaya. Hindi sila kasing yaman ng mga purong Espanyol, ngunit sila ay iginagalang sa kanilang komunidad dahil sa kanilang yaman, edukasyon, at impluwensya.

Ang kanilang kayamanan ay nagmula sa pagsasaka sa malalaking lupain na inuupahan nila mula sa mga prayleng Dominikano. Nakatira sila sa isang malaking bahay na bato sa Calamba, na isang simbolo ng kanilang katayuan sa lipunan. Bukod sa yaman, pinahahalagahan din ng pamilya ang edukasyon. Tiniyak ng mga magulang ni Jose na ang lahat ng kanilang mga anak ay makakatanggap ng pormal na pag-aaral, isang bagay na hindi karaniwan noong panahong iyon. Ang katayuang ito sa lipunan ang nagbigay-daan kay Jose Rizal na makapag-aral sa Maynila at maging sa Europa, kung saan lalo pang nahubog ang kanyang mga kaisipan.

Ngayon, subukan nating alalahanin ang mahahalagang detalye tungkol sa pamilya Rizal.

Ang pag-unawa sa pinagmulan at katayuan ng pamilya Rizal ay nagbibigay ng mahalagang konteksto sa buhay at mga pananaw ng pambansang bayani.