मराठी व्याकरण प्राविण्य
प्रगत काळ परिवर्तन
अपूर्ण काळ: क्रिया जी सुरू आहे
तुम्हाला साधे काळ (वर्तमान, भूत, भविष्य) माहीत आहेत. आता आपण त्याच्या पुढची पायरी पाहू. अपूर्ण काळ म्हणजे अशी क्रिया जी एका विशिष्ट वेळी सुरू होती, सुरू आहे किंवा सुरू असेल. यात क्रियेच्या सातत्यावर जोर दिला जातो, ती पूर्ण झाली आहे की नाही यावर नाही.
या काळाचे तीन मुख्य उपप्रकार आहेत:
| काळाचा प्रकार | रचना | उदाहरण |
|---|---|---|
| अपूर्ण वर्तमानकाळ | धातू + त + आहे/आहोत/आहात | मी पत्र लिहीत आहे. |
| अपूर्ण भूतकाळ | धातू + त + होतो/होती/होते | तो अभ्यास करत होता. |
| अपूर्ण भविष्यकाळ | धातू + त + असेन/असशील/असेल | ती गाणे गात असेल. |
अपूर्ण काळात क्रियापदाच्या मूळ रूपाला (धातूला) 'त' हा प्रत्यय लागतो आणि त्यानंतर 'असणे' या सहायक क्रियापदाचे योग्य रूप वापरले जाते.
पूर्ण काळ: क्रिया जी संपली आहे
जेव्हा एखादी क्रिया नुकतीच पूर्ण झालेली असते किंवा एका विशिष्ट वेळेपूर्वी पूर्ण झालेली असेल, तेव्हा आपण पूर्ण काळ वापरतो. यात क्रियेच्या पूर्णत्वावर लक्ष केंद्रित केले जाते.
| काळाचा प्रकार | रचना | उदाहरण |
|---|---|---|
| पूर्ण वर्तमानकाळ | धातू + ला/ली/ले + आहे/आहोत | आम्ही जेवण केले आहे. |
| पूर्ण भूतकाळ | धातू + ला/ली/ले + होता/होती/होते | त्यांनी काम पूर्ण केले होते. |
| पूर्ण भविष्यकाळ | धातू + ला/ली/ले + असेन/असशील/असेल | सूर्य मावळलेला असेल. |
पूर्ण काळात क्रियापदाच्या धातूला लिंग आणि वचनानुसार ला, ली, ले किंवा ल्या सारखे प्रत्यय लागतात. त्यानंतर 'असणे' या क्रियापदाचे रूप येते, जे काळाची निश्चिती करते.
रीती काळ: सवयीची क्रिया
एखादी क्रिया नियमितपणे घडते किंवा ती कर्त्याची सवय आहे, हे दाखवण्यासाठी वापरला जातो. याला 'चालू पूर्ण काळ' असेही काही वेळा म्हटले जाते, कारण यात सवयीचे सातत्य आणि पूर्णत्व दोन्ही दर्शवले जाते.
क्रियापद
noun
वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारा आणि क्रिया दर्शवणारा शब्द. क्रियापदाशिवाय वाक्य पूर्ण होऊ शकत नाही.
| काळाचा प्रकार | रचना | उदाहरण |
|---|---|---|
| रीती वर्तमानकाळ | धातू + त + असतो/असते/असतात | ती रोज अभ्यास करत असते. |
| रीती भूतकाळ | धातू + त + असे | आम्ही लहानपणी खूप खेळत असू. |
| रीती भविष्यकाळ | धातू + त + जाईन/जाशील/जाईल | तो नेहमी खरे बोलत जाईल. |
काळ परिवर्तन कसे करावे?
एका काळातून दुसऱ्या काळात वाक्य बदलताना मुख्य क्रियापदाचे रूप आणि सहायक क्रियापद या दोन्हींमध्ये बदल होतो. मूळ वाक्याचा कर्ता, कर्म आणि अर्थ कायम ठेवून फक्त काळाची रचना बदलावी लागते.
मूळ वाक्य (साधा वर्तमानकाळ): ती चित्र काढते.
आता आपण या वाक्याचे वेगवेगळ्या काळात रूपांतर करूया:
// अपूर्ण काळ
अपूर्ण वर्तमानकाळ: ती चित्र काढत आहे.
अपूर्ण भूतकाळ: ती चित्र काढत होती.
// पूर्ण काळ
पूर्ण वर्तमानकाळ: तिने चित्र काढले आहे.
पूर्ण भूतकाळ: तिने चित्र काढले होते.
// रीती काळ
रीती भूतकाळ: ती चित्र काढत असे.
लक्षात घ्या की 'पूर्ण काळात' वाक्यातील कर्त्याला 'ने' प्रत्यय लागल्यामुळे वाक्याच्या रचनेत कसा बदल झाला. काळ परिवर्तनाचा सराव केल्याने हे नियम सहज लक्षात राहतात.
आतापर्यंत शिकलेल्या संकल्पनांची उजळणी करण्यासाठी, खालील प्रश्नांची उत्तरे द्या.
"मी अभ्यास करत असेन." या वाक्यातील काळ ओळखा.
"तो पत्र लिहितो." या वाक्याचे पूर्ण वर्तमानकाळात रूपांतर करा.
या प्रगत काळांचा वापर केल्याने तुमच्या बोलण्यात आणि लिहिण्यात अधिक नेमकेपणा येतो. त्यामुळे भाषेवरील तुमची पकड अधिक घट्ट होते.