ગુજરાતીમાં શબ્દો બનાવવા માટે વ્યંજનો (ક, ખ, ગ) અને સ્વરો (અ, આ, ઇ) ને જોડવામાં આવે છે. તમે મૂળભૂત કક્કો અને સ્વરો જાણો છો. હવે આપણે આગળ વધીએ. દરેક વ્યંજન સાથે સ્વરને જોડવાની આખી પ્રક્રિયાને બારાખડી કહેવાય છે. તે 'બાર અક્ષરી' માંથી બનેલો શબ્દ છે, જે બાર મુખ્ય સ્વર જોડાણોનો ઉલ્લેખ કરે છે.

જ્યારે કોઈ વ્યંજનમાં સ્વર ભળે છે, ત્યારે આખો સ્વર લખાતો નથી. તેના બદલે, સ્વરનું પ્રતીક વપરાય છે, જેને 'માત્રા' કહેવાય છે. 'અ' સ્વર માટે કોઈ માત્રા નથી, કારણ કે તે દરેક વ્યંજનમાં પહેલેથી જ સમાયેલો હોય છે. એટલે 'ક' બોલીએ ત્યારે તેમાં 'ક્ + અ' નો ધ્વનિ હોય છે.

દરેક સ્વરની માત્રા વ્યંજનની આસપાસ અલગ-અલગ જગ્યાએ લાગે છે. ચાલો જોઈએ કે આ માત્રાઓ ક્યાં અને કેવી રીતે જોડાય છે.

તમે કોષ્ટકમાં જોયું હશે કે માત્રાઓ વ્યંજનની ઉપર, નીચે, પહેલાં કે પછી લાગી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 'કિ' માં 'હ્રસ્વ ઇ' ની માત્રા ( િ ) 'ક' ની પહેલાં આવે છે, જ્યારે 'કી' માં 'દીર્ઘ ઈ' ની માત્રા ( ી ) 'ક' ની પછી આવે છે. આ સ્થાનભેદ ઉચ્ચારણમાં સૂક્ષ્મ તફાવત દર્શાવે છે.

મોટાભાગના વ્યંજનો સાથે 'ઉ' ( ુ ) અને 'ઊ' ( ૂ ) ની માત્રાઓ નીચે લાગે છે, જેમ કે 'કુ', 'ખુ', 'ગુ'. પરંતુ 'ર' વ્યંજન આ નિયમનો અપવાદ છે. 'ર' સાથે આ માત્રાઓ તેની નીચે નહીં, પણ તેની બાજુમાં અથવા વળાંકની અંદર જોડાય છે. આ ગુજરાતી લેખનની એક વિશિષ્ટતા છે.

આમ, 'રુ' (જેમ કે રુપિયા શબ્દમાં) અને 'રૂ' (જેમ કે 'શરૂ' શબ્દમાં) લખવાની રીત અલગ છે. આ તફાવતને યાદ રાખવો શુદ્ધ લેખન માટે ખૂબ જ જરૂરી છે.

બારાખડીની આ સમજ તમને શબ્દોને યોગ્ય રીતે વાંચવા અને લખવામાં મદદ કરશે. દરેક વ્યંજન સાથે આ માત્રાઓનો અભ્યાસ કરવાથી તમારી ભાષા પરની પકડ મજબૂત બનશે.