केळी बागेची यशस्वी सुरुवात ही योग्य रोपांच्या निवडीवर अवलंबून असते. विशेषतः उतिसंवर्धित (Tissue Culture) रोपे निवडताना काही गोष्टी लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. ही रोपे प्रयोगशाळेत नियंत्रित वातावरणात वाढवलेली असल्यामुळे रोगमुक्त आणि एकाच वाढीची असतात, ज्यामुळे संपूर्ण बागेचे व्यवस्थापन सोपे होते.

चांगली रोपे कशी ओळखावीत?

1. उंची आणि पाने: रोप साधारणतः ५ ते ७ इंच उंच असावे. त्याला ४ ते ६ निरोगी, रुंद आणि हिरवीगार पाने असावीत.
2. मुळांची वाढ: रोपाच्या मुळांचा रंग पांढरा शुभ्र असावा आणि त्या पिशवीच्या तळाशी व्यवस्थित पसरलेल्या दिसाव्यात. तपकिरी किंवा काळी मुळे रोग दर्शवतात.
3. खोड: रोपाचे खोड (कंद) जाड आणि मजबूत असावे. बारीक आणि लांब वाढलेली रोपे निवडू नयेत.
4. एकसारखेपणा: खरेदी केलेली सर्व रोपे उंची, जाडी आणि पानांच्या संख्येत जवळपास सारखी असावीत. यामुळे बागेत एकसमान वाढ होते.

पारंपरिक सरी-वरंबा पद्धतीऐवजी, महासेवा तंत्रज्ञानामध्ये जोडओळ (Paired Row) लागवड पद्धतीची शिफारस केली जाते. या पद्धतीत केळीच्या दोन ओळी जवळ-जवळ लावल्या जातात आणि त्यानंतर एक मोठा रिकामा पट्टा सोडला जातो. या रिकाम्या पट्ट्यामुळे आंतरमशागत, फवारणी आणि केळीच्या घडांची वाहतूक करणे खूप सोपे होते.

शिफारशीनुसार लागवड अंतर खालीलप्रमाणे ठेवता येते:

• ६ फूट x ५ फूट: यात दोन ओळींमधील अंतर ६ फूट आणि दोन रोपांमधील अंतर ५ फूट असते. ही पद्धत जास्त प्रचलित आहे.
• ५ फूट x ५ फूट: या पद्धतीत ओळी आणि रोपांमधील अंतर समान, म्हणजेच ५ फूट ठेवले जाते.

जोडओळ पद्धतीत, दोन जोडओळींमध्ये ७ फुटांचा मोकळा पट्टा सोडला जातो. यामुळे एकरी सुमारे १७०० ते १८०० रोपे बसतात. मोकळ्या जागेमुळे सूर्यप्रकाश आणि हवा खेळती राहते, ज्यामुळे रोगांचे प्रमाण कमी होते आणि फळांची गुणवत्ता सुधारते.

लागवडीपूर्वी खड्ड्यांची योग्य आखणी करून ते भरणे महत्त्वाचे आहे. साधारणतः १.५ फूट x १.५ फूट x १.५ फूट आकाराचे खड्डे घ्यावेत. प्रत्येक खड्डा भरताना, त्यातील मातीमध्ये शिफारशीनुसार खतांचा बेसल डोस मिसळावा.

प्रति खड्डा मिश्रण:

• चांगले कुजलेले शेणखत किंवा कंपोस्ट खत: ५ किलो
• सिंगल सुपर फॉस्फेट (SSP): १५० ग्रॅम
• म्युरेट ऑफ पोटॅश (MOP): १५० ग्रॅम
• निम पेंड: २५० ग्रॅम

हे सर्व घटक खड्ड्यातील मातीत चांगले मिसळून खड्डे भरावेत आणि नंतर पाणी देऊन ते बसू द्यावेत. लागवडीच्या किमान १५ दिवस आधी खड्डे भरून ठेवल्यास खतांचे विघटन चांगले होते आणि रोपांना त्याचा लवकर फायदा मिळतो.

आता तुम्ही लागवडीसाठी तयार आहात. या तयारीमुळे तुमच्या केळी बागेला एक मजबूत आणि निरोगी सुरुवात मिळेल.