ئىسلام تارىخى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ھاياتى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئۇ مىلادىيە 570-يىلى، «پىل يىلى» دەپ ئاتالغان يىلى مەككە شەھىرىدە، قۇرەيش قەبىلىسىنىڭ ھاشىمىيلار ئۇرۇقىدا دۇنياغا كەلگەن. ئۇ تۇغۇلۇشتىن ئىلگىرى ئاتىسى ئابدۇللادىن، ئالتە يېشىدا ئانىسى ئامىنەدىن يېتىم قالغان. ئۇنىڭ بالا ۋاقتى بوۋىسى ئابدۇلمۇتتەلىپ ۋە كېيىن تاغىسى ئەبۇ تالىبنىڭ ھىمايىسىدە ئۆتكەن.

ياش ۋاقتىدىن تارتىپ، ئۇ راستچىللىقى، سەمىمىيىتى ۋە ئىشەنچلىكلىكى بىلەن تونۇلۇپ، «ئەل-ئەمىن» (ئىشەنچلىك) دېگەن نامغا ئېرىشكەن. ئۇ سودا-سېتىق بىلەن شۇغۇللانغان ۋە بۇ جەرياندا ئۆزىنىڭ ئالىيجاناب ئەخلاقىنى نامايان قىلغان. 25 يېشىدا، ئۇ ئۆزىدىن يېشى چوڭ، باي ۋە ھۆرمەتكە سازاۋەر تۇل ئايال خەدىجە رەزىيەللاھۇ ئەنھا بىلەن توي قىلغان. بۇ نىكاھ ئۇنىڭ ھاياتىدا مۇھىم بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولۇپ، ئۇنىڭغا ماددىي ۋە مەنىۋى جەھەتتىن زور مەدەت بەرگەن.

مۇھەممэд ئەلەيھىسسالام 40 ياشقا يېقىنلاشقاندا، جەمئىيەتتىكى بۇتپەرەسلىك، ئەخلاقىي چىرىكلىك ۋە ئىجتىمائىي ئادالەتسىزلىكتىن بىئارام بولۇپ، مەككە ئەتراپىدىكى ھىرا غارىدا دائىم يالغۇز ئولتۇرۇپ تەپەككۇر قىلاتتى. مىلادىيە 610-يىلى، رامىزان ئېيىنىڭ بىر كېچىسىدە، ئۇ ھىرا غارىدا ئىبادەت قىلىۋاتقاندا، جىبرىئىل پەرىشتە ئۇنىڭغا تۇنجى ۋەھىينى ئېلىپ كەلگەن.

بۇ تۇنجى ۋەھىي قۇرئان كەرىمنىڭ «ئەلەق» سۈرىسىنىڭ ئالدىنقى بەش ئايىتى ئىدى. بۇ ھادىسە ئۇنى قاتتىق ھەيران قالدۇردى ۋە تەشۋىشلەندۈردى. ئۇ ئۆيىگە قايتىپ كېلىپ، بولغان ئىشلارنى ئايالى خەدىجەگە سۆزلەپ بەردى. خەدىجە ئۇنىڭغا تەسەللىي بېرىپ، ئۇنىڭ پەيغەمبەر بولىدىغانلىقىغا ئىشەنچ بىلەن قاراپ، ئۇنى قوللىدى ۋە ئۇنىڭغا تۇنجى ئىمان ئېيتقان كىشى بولدى.

تۇنجى ۋەھىيدىن كېيىن، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام دەۋەتنى يوشۇرۇن ھالدا ئەڭ يېقىن كىشىلىرىدىن باشلىدى. ئايالى خەدىجە، نەۋرە ئىنىسى ئەلى، ئازادگەردىسى زەيد ۋە يېقىن دوستى ئەبۇ بەكرى قاتارلىقلار تۇنجى بولۇپ ئىمان ئېيتقانلار ئىدى. ئۈچ يىلدىن كېيىن، ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن دەۋەت ئاشكارا ھالەتكە ئۆتتى.

ئاشكارا دەۋەتنىڭ مەركىزىي ئۇقۇمى تەۋھىد، يەنى ئاللاھنىڭ بىرلىكىگە ئىشىنىش، بۇتپەرەسلىكنى رەت قىلىش، ئىجتىمائىي ئادالەتنى ئورنىتىش ۋە ئاخىرەتتىكى ھېساب-كىتابقا تەييارلىنىش ئىدى. بۇ چاقىرىق قۇرەيش كاتتىلىرىنىڭ كۈچلۈك قارشىلىقىغا ئۇچرىدى. ئۇلارنىڭ ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي مەنپەئەتلىرى بۇتپەرەسلىك ئېتىقادىغا باغلانغان بولغاچقا، ئىسلامنىڭ يېڭى تەلىماتلىرىنى ئۆزلىرىنىڭ ھوقۇقى ۋە نوپۇزىغا بولغان تەھدىت دەپ قارىدى.

قۇرەيش مۇشرىكلىرى يېڭى مۇسۇلمانلارغا، بولۇپمۇ قۇل ۋە ھىمايىسىز كىشىلەرگە قاتتىق زىيانكەشلىك قىلىشقا باشلىدى. ئۇلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى مەسخىرە قىلدى، ئۇنىڭغا تۆھمەت چاپلىدى ۋە ئۇنى ھەر خىل يوللار بىلەن دەۋەتتىن توستى. بۇ قىيىنچىلىقلارغا قارىماي، مۇسۇلمانلارنىڭ سانى ئاستا-ئاستا كۆپىيىپ، ئۇلارنىڭ ئېتىقادى تېخىمۇ مۇستەھكەملەندى.

مەككىدىكى زۇلۇم ۋە بېسىم كۈچىيىپ، مۇسۇلمانلارنىڭ ھاياتى خەۋپ ئاستىدا قالغاندا، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام مىلادىيە 622-يىلى ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن سەھابىلىرىگە يەسرىب (كېيىنكى مەدىنە) شەھىرىگە كۆچۈشكە بۇيرۇدى. بۇ تارىخىي ۋەقە «ھىجرەت» دەپ ئاتىلىدۇ ۋە ئىسلام كالېندارىنىڭ باشلىنىشى ھېسابلىنىدۇ.

مەدىنە خەلقى، بولۇپمۇ ئەۋس ۋە خەزرەج قەبىلىلىرى ئىسلامنى قىزغىنلىق بىلەن قوبۇل قىلدى. مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام مەدىنىگە يېتىپ كەلگەندىن كېيىن، تۇنجى ئىسلام دۆلىتىنىڭ ئۇلىنى سالدى. ئۇ يەردىكى مۇھاجىرلار (مەككىدىن كۆچۈپ كەلگەنلەر) بىلەن ئەنسارلار (مەدىنىلىك ياردەمچىلەر) ئارىسىدا قېرىنداشلىق رىشتىنى ئورناتتى. ئۇ يەنە يەھۇدىي قەبىلىلىرى بىلەن «مەدىنە ئەھدىنامىسى» نى تۈزۈپ، كۆپ خىل مەدەنىيەتلىك بىر جەمئىيەتنىڭ تىنچ-ئىناق ياشىشى ئۈچۈن ئاساس ياراتتى.

مەدىنە دەۋرىدە ئىسلام جەمئىيىتىنىڭ قانۇن-تۈزۈملىرى، ئىبادەت شەكىللىرى ۋە ئىجتىمائىي قائىدىلىرى تەدرىجىي مۇكەممەللەشتى. بۇ دەۋر ئىسلامنىڭ كۈچىيىپ، پۈتۈن ئەرەب يېرىم ئارىلىغا تارقىلىشىدىكى ھەل قىلغۇچ باسقۇچ بولدى.

بۇ دەرسلىكتە ئىسلامنىڭ دەسلەپكى دەۋرى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىك ھاياتىنىڭ باشلىنىشى ۋە ئىسلام جەمئىيىتىنىڭ شەكىللىنىش جەريانى تونۇشتۇرۇلدى. كېيىنكى بۆلۈملەردە ئىسلامنىڭ تەرەققىياتى ھەققىدە تېخىمۇ چوڭقۇرلاپ ئۆگىنىمىز.