तांत्रिक विश्लेषणामध्ये केवळ कॅंडलस्टिकचे नमुने पाहणे पुरेसे नाही. बाजाराची खरी ताकद समजून घेण्यासाठी आपल्याला किंमतीच्या हालचालींच्या (price movements) मुळाशी जावे लागते. यालाच 'प्राइस ॲक्शन' ट्रेडिंग म्हणतात. यात आपण इंडिकेटर्सवर अवलंबून न राहता, थेट चार्टवर उमटणाऱ्या खरेदीदार आणि विक्रेत्यांच्या लढाईचे विश्लेषण करतो. प्रत्येक कॅण्डल, तिचा उच्चांक (high), नीचांक (low) आणि क्लोजिंग (closing) ही बाजाराच्या मानसिकतेबद्दल काहीतरी सांगत असते.

विचार करा की चार्ट हे एक पुस्तक आहे आणि प्रत्येक कॅण्डल हे एक अक्षर. फक्त अक्षरे ओळखून उपयोग नाही, तर त्यातून तयार होणारे शब्द आणि वाक्ये समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. प्राइस ॲक्शन म्हणजे चार्टवरील 'कथा' वाचणे. जेव्हा मोठ्या प्रमाणात खरेदी होते, तेव्हा मोठ्या हिरव्या कॅण्डल्स तयार होतात आणि जेव्हा विक्रीचा दबाव वाढतो, तेव्हा मोठ्या लाल कॅण्डल्स दिसतात. या कॅण्डल्सचे आकार, त्यांच्या सावल्या (wicks) आणि त्या कुठे तयार होतात (उदा. महत्त्वाच्या पातळीजवळ) यावरून आपल्याला बाजाराची पुढील दिशा ओळखता येते.

प्राइस ॲक्शन ट्रेडर इंडिकेटर्सच्या सिग्नल्सची वाट पाहत बसत नाही, तर तो स्वतः किंमतीच्या हालचालींवरून निर्णय घेतो. यामुळे तो बाजारात इतरांपेक्षा लवकर प्रवेश करू शकतो किंवा बाहेर पडू शकतो.

एखाद्या स्टॉकचा फक्त एकाच टाइमफ्रेमवर (उदा. १५ मिनिटे) चार्ट पाहणे म्हणजे हत्तीच्या केवळ शेपटीला स्पर्श करून तो कसा आहे हे ठरवण्यासारखे आहे. संपूर्ण चित्र पाहण्यासाठी आपल्याला वेगवेगळ्या टाइमफ्रेमचे विश्लेषण करणे आवश्यक आहे. यालाच मल्टिपल टाइमफ्रेम ॲनालिसिस (Multiple Timeframe Analysis) म्हणतात.

उदाहरणार्थ, डेली चार्टवर स्टॉकचा मुख्य ट्रेंड तेजीचा (uptrend) असू शकतो. पण त्याचवेळी, १-तासाच्या चार्टवर तो तात्पुरता खाली येत (pullback) असू शकतो. आणि १५-मिनिटांच्या चार्टवर तो एका रेंजमध्ये फिरत (consolidation) असू शकतो. एक यशस्वी ट्रेडर या तिन्ही टाइमफ्रेमचा अभ्यास करून योग्य एंट्री आणि एक्झिट पॉइंट शोधतो.

साधारणपणे, मोठा टाइमफ्रेम (डेली, वीकली) मुख्य ट्रेंड ओळखण्यासाठी, मधला टाइमफ्रेम (१-तास, ४-तास) तो ट्रेंड कुठपर्यंत टिकेल हे पाहण्यासाठी आणि लहान टाइमफ्रेम (५-मिनिट, १५-मिनिट) अचूक एंट्री किंवा एक्झिट करण्यासाठी वापरला जातो.

सपोर्ट (मागणी क्षेत्र) आणि रेसिस्टन्स (पुरवठा क्षेत्र) म्हणजे फक्त आडव्या रेषा नाहीत. बाजारात या पातळ्या वेगवेगळ्या रूपात दिसतात.

१. डायनॅमिक सपोर्ट आणि रेसिस्टन्स: मूव्हिंग ॲव्हरेज (उदा. ५०-दिवसांची किंवा २००-दिवसांची) हे डायनॅमिक म्हणजे बदलत्या सपोर्ट किंवा रेसिस्टन्सचे काम करतात. तेजीच्या बाजारात, किंमत अनेकदा महत्त्वाच्या मूव्हिंग ॲव्हरेजवर सपोर्ट घेते आणि पुन्हा वर जाते. याउलट, मंदीच्या बाजारात ती रेसिस्टन्सचे काम करते.

२. ट्रेंड लाइन्स: तेजीच्या ट्रेंडमध्ये खालच्या टोकांना (lows) जोडणारी रेषा आणि मंदीच्या ट्रेंडमध्ये वरच्या टोकांना (highs) जोडणारी रेषा म्हणजे ट्रेंड लाइन. ही रेषा जोपर्यंत तुटत नाही, तोपर्यंत ट्रेंड कायम आहे असे मानले जाते. ही ट्रेंड लाइन सुद्धा सपोर्ट आणि रेसिस्टन्स म्हणून काम करते.

३. सपोर्ट-रेसिस्टन्स फ्लिप: जेव्हा एखादी रेसिस्टन्स पातळी मोठ्या व्हॉल्यूमने तुटते, तेव्हा ती भविष्यात सपोर्ट म्हणून काम करते. त्याचप्रमाणे, जेव्हा सपोर्ट पातळी तुटते, तेव्हा ती भविष्यात रेसिस्टन्स बनते. याला 'रोल रिव्हर्सल' किंवा 'फ्लिप' म्हणतात. हे बाजारातील मानसिकतेत झालेल्या बदलाचे स्पष्ट चिन्ह असते.

आपण चार्टच्या खाली पाहतो तो व्हॉल्यूम बार वेळेनुसार (time-based) किती ट्रेडिंग झाली हे दाखवतो. पण 'व्हॉल्यूम प्रोफाइल' आपल्याला किंमतीनुसार (price-based) व्हॉल्यूम दाखवतो. म्हणजेच, कोणत्या किंमतीवर सर्वात जास्त खरेदी-विक्री झाली आहे, हे यातून कळते.

ज्या किंमतीवर सर्वात जास्त व्हॉल्यूम असतो, त्या पातळीला 'पॉइंट ऑफ कंट्रोल' (Point of Control - POC) म्हणतात. ही एक अत्यंत महत्त्वाची पातळी असते कारण येथे मोठ्या संस्थांनी (Financial Institutions) किंवा स्मार्ट मनीने व्यवहार केलेले असतात. किंमत जेव्हा या पातळीजवळ येते, तेव्हा ती चुंबकाप्रमाणे खेचली जाते किंवा तिला मोठा सपोर्ट/रेसिस्टन्स मिळतो.

व्हॉल्यूम प्रोफाइलचे विश्लेषण करून आपण हे ओळखू शकतो की कोणत्या पातळ्यांवर बाजाराला रस आहे आणि कोणत्या पातळ्या तो सहज पार करू शकतो. ज्या किंमत पातळीवर कमी व्यवहार झाले आहेत (लो व्हॉल्यूम नोड), किंमत त्या पातळ्यांवरून वेगाने पुढे जाते.

हे प्रगत विषय सुरुवातीला थोडे गुंतागुंतीचे वाटू शकतात, पण सरावाने तुम्ही चार्ट अधिक चांगल्या प्रकारे वाचायला शिकाल. लक्षात ठेवा, ट्रेडिंगमध्ये प्रत्येक निर्णय माहितीवर आधारित असावा.