No history yet

ئىسلامنىڭ قۇرۇلۇشى

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكى

6-ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدا، ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى مەككە شەھىرىدە، مۇھەممەد ئىبنى ئابدۇللا ئىسىملىك بىر كىشى ياشايتتى. ئۇ راستچىللىقى ۋە سەمىمىيلىكى بىلەن «ئەل-ئەمىن» (ئىشەنچلىك) دەپ تونۇلغانىدى. ئۇ سودا-سېتىق بىلەن شۇغۇللانسا ھەم، جەمئىيەتتىكى بۇتپەرەسلىك، ئەخلاقىي چىرىكلىك ۋە ئىجتىمائىي ئادالەتسىزلىك توغرىسىدا چوڭقۇر ئويلىناتتى.

تەخمىنەن 40 ياشقا كىرگەندە، ئۇ مەككە سىرتىدىكى ھىرا غارىدا دائىم غەرق بولۇپ ئولتۇرۇپ تەپەككۇر قىلاتتى. مىلادىيە 610-يىلى، رامىزان ئېيىنىڭ بىر كېچىسىدە، ئۇنىڭ ھاياتىنى ۋە دۇنيا تارىخىنى مەڭگۈلۈك ئۆزگەرتىۋەتكەن بىر ۋەقە يۈز بەردى. جىبرائىل ئەلەيھىسسالام ئىنسان سۈرىتىدە زاھىر بولۇپ، ئۇنىڭغا ئاللاھنىڭ تۇنجى ۋەھىيسىنى يەتكۈزدى.

«ئوقۇ! سېنى ياراتقان پەرۋەردىگارىڭنىڭ ئىسمى بىلەن.»

بۇ ۋەقە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىك ۋەزىپىسىنىڭ باشلانغانلىقىدىن دېرەك بېرەتتى. ئۇ دەسلەپتە قاتتىق ھەيران قالدى ۋە تەشۋىشلەندى، ئەمما ئايالى خەدىچە ئۇنىڭغا تەسەللىي بېرىپ، ئۇنى قوللىغان تۇنجى ئادەم بولدى. شۇنىڭدىن كېيىن، ئۇ يېقىن دوستلىرى ۋە ئائىلە ئەزالىرىغا بۇ يېڭى ئېتىقادنى يوشۇرۇن تارقىتىشقا باشلىدى.

ئۈچ يىلدىن كېيىن، ئۇ ئاللاھنىڭ ئەمرى بويىچە بۇ دەۋەتنى ئاشكارا قىلىشقا باشلىدى. ئۇنىڭ بىر ئىلاھقا ئىشىنىش، ئىجتىمائىي ئادالەت ۋە قىيامەت كۈنىدىكى ھېساب-كىتاب ھەققىدىكى تەلىماتلىرى مەككىدىكى قۇرەيش قەبىلىسىنىڭ كۈچلۈك رەھبەرلىرىنىڭ مەنپەئەتىگە زىت كېلەتتى. شۇ سەۋەبتىن، ئۇ ۋە ئۇنىڭغا ئەگەشكەن ئاز ساندىكى مۇسۇلمانلار شىددەتلىك قارشىلىق ۋە زىيانكەشلىككە ئۇچراشقا باشلىدى.

مەككە ۋە مەدىنە: ئىككى شەھەر ھېكايىسى

مەككىدىكى مۇسۇلمانلارغا قىلىنغان زۇلۇم كۈندىن-كۈنگە كۈچىيىپ باردى. ئۇلار ئىقتىسادىي جەھەتتىن بويкот قىلىندى، جىسمانىي جەھەتتىن قىيىنىلىشقا ئۇچرىدى ۋە دائىم ھاقارەتلەندى. بۇ قىيىن ئەھۋالدا، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئۆزى ۋە ئەگەشكۈچىلىرى ئۈچۈن بىخەتەر بىر پاناھگاھ ئىزدەشكە مەجبۇر بولدى. بۇ پۇرسەت شىمالدىكى يەسرىب (كېيىنكى مەدىنە) شەھىرىدىن كەلدى.

ھىجرەت

noun

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ۋە ئۇنىڭ ئەگەشكۈچىلىرىنىڭ مىلادىيە 622-يىلى مەككىدىن مەدىنىگە كۆچۈشى. بۇ ۋەقە ئىسلام كالېندارىنىڭ باشلىنىشى ھېسابلىنىدۇ.

مىلادىيە 622-يىلى يۈز بەرگەن ھىجرەت ئىسلام تارىخىدىكى ھەل قىلغۇچ ۋەقە بولدى. مەدىنە خەلقى مۇسۇلمانلارنى قىزغىن قارشى ئالدى. بۇ يەردە، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام پەقەت بىر دىنىي رەھبەر بولۇپلا قالماي، بەلكى يېڭىدىن قۇرۇلغان بىر جەمئىيەتنىڭ دۆلەت ئەربابى ۋە قانۇن چىقارغۇچىسىغا ئايلاندى.

ئۇنىڭ مەدىنىدە قىلغان تۇنجى ئىشلىرىنىڭ بىرى مەسجىد قۇرۇش بولدى. بۇ مەسجىد پەقەت ئىبادەت орنىلا ئەمەس، بەلكى جەمئىيەت مەركىزى، مائارىپ ئورنى ۋە ھۆكۈمەت ئىشلىرى مۇزاكىرە قىلىنىدىغان جاي ئىدى. ئۇ يەنە «مەدىنە ئەھدىنامىسى»نى تۈزۈپ چىقتى. بۇ ئەھدىنامە مۇسۇلمانلار، يەھۇدىيلار ۋە باشقا قەبىلىلەرنىڭ ھوقۇقى ۋە مەجبۇرىيەتلىرىنى ئايدىڭلاشتۇرۇپ، كۆپ خىل مەدەنىيەتلىك بىر جەمئىيەتنىڭ ئاساسىنى سالدى.

مەدىنە دەۋرىدە، ئىسلام جەمئىيىتى كۈچىيىپ، ئىجتىمائىي، ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي تۈزۈملەر ئورنىتىلدى. ئەمما، مەككىدىكى قۇرەيش قەبىلىسى بىلەن بولغان زىددىيەت داۋاملاشتى. بەدر، ئۇھۇد ۋە خەندەك غازاتلىرى قاتارلىق بىر قاتار ئۇرۇشلار يۈز بەردى. ئاخىرىدا، مىلادىيە 630-يىلى، مۇسۇلمانلار مەككىنى تىنچلىق بىلەن قولغا كەلتۈردى. مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئومۇمىي ئەپۇ ئېلان قىلىپ، كەبىنىڭ ئىچىدىكى بۇتلارنى چېقىپ تاشلىدى ۋە ئۇنى بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىدىغان مۇقەددەس جاي دەپ قايتىدىن ئېلان قىلدى.

قۇرئان كەرىمنىڭ نازىل بولۇشى

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ 23 يىللىق پەيغەمبەرلىك ھاياتىدا، قۇرئان كەرىم بۆلەك-بۆلەكلەپ نازىل بولدى. قۇرئان ئىسلام ئېتىقادىنىڭ ئەڭ ئاساسلىق مەنبەسى بولۇپ، مۇسۇلمانلار ئۇنى ئاللاھنىڭ ھېچقانداق ئۆزگەرتىش كىرگۈزۈلمىگەن سۆزى دەپ قارايدۇ.

ۋەھىي ھەر خىل ئەھۋاللاردا ۋە ئوخشىمىغان ۋاقىتلاردا كېلەتتى. بەزىدە ئۇ بىر سوئالغا جاۋاب، بەزىدە بىر قانۇن-بەلگىلىمە، بەزىدە بولسا بىر تارىخىي ۋەقەگە باھا سۈپىتىدە نازىل بولاتتى. مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ۋەھىينى قوبۇل قىلغان ھامان، ئۇنى ساھابىلىرىگە يادقا ئالدۇراتتى ۋە يېزىشقا ماھىر بولغان كاتىپلارغا يازدۇراتتى.

قۇرئاننىڭ نازىل بولۇش جەريانى ئۇنىڭ ھەر بىر ئايىتىنىڭ كونكرېت تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈشكە ئىگە بولۇشىنى təminlədi. بۇ «ئەسئاب ئەن-نۇزۇل» (نازىل بولۇش سەۋەبلىرى) دەپ ئاتىلىدۇ.

قۇرئاننىڭ تىلى ئەرەب تىلى بولۇپ، ئۇنىڭ ئۇسلۇبى، پاساھىتى ۋە مەنىسىنىڭ چوڭقۇرلىقى ئەينى ۋاقىتتىكى ئەرەبلەرنى ھەيران قالدۇرغان. ئۇنىڭ مەزمۇنى بىر ئىلاھقا ئىشىنىش، پەيغەمبەرلەر قىسسىلىرى، ئەخلاق-پەزىلەت قائىدىلىرى، قانۇن-بەلگىلىمىلەر ۋە كەلگۈسى ھەققىدىكى بېشارەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ھايات ۋاقتىدا قۇرئان ئاساسلىقى خورما يوپۇرمىقى، تاش تاختاي ۋە ھايۋانلارنىڭ تېرىسى قاتارلىق نەرسىلەرگە يېزىلغان ۋە نۇرغۇن كىشىلەر تەرىپىدىن يادقا ئېلىنغانىدى. ئۇ ۋاپات بولغاندىن كېيىن، بىرىنچى خەلىپە ئەبۇ بەكرىنىڭ دەۋرىدە، بۇ يازما ماتېرىياللار توپلىنىپ، بىر پۈتۈن كىتاب شەكلىگە كەلتۈرۈلدى. بۇ ئىش قۇرئاننىڭ ئەسلى ھالىتى بويىچە بۈگۈنگە قەدەر ساقلىنىپ قېلىشىغا كاپالەتلىك قىلدى.

Quiz Questions 1/5

مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام پەيغەمبەر بولۇشتىن ئىلگىرى مەككىدە قايسى نام بىلەن تونۇلغان؟

Quiz Questions 2/5

ئىسلام تارىخىدىكى ھەل قىلغۇچ بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولغان ھىجرەت قايسى يىلى يۈز بەرگەن؟

بۇ دەرسلىك ئارقىلىق ئىسلام دىنىنىڭ قانداق باشلانغانلىقى، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەرلىكى ۋە قۇرئاننىڭ نازىل بولۇش جەريانى ھەققىدە دەسلەپكى چۈشەنچىگە ئىگە بولدۇق. بۇلار كېيىنكى دەرسلەردە ئۆگىنىدىغان ئىسلام تارىخى ۋە مەدەنىيىتى ئۈچۈن مۇھىم ئاساس ھېسابلىنىدۇ.