मराठी आणि गुजराती, या दोन्ही भाषांची मुळे एकाच ठिकाणी, म्हणजेच संस्कृतमध्ये रुजलेली आहेत. त्यामुळे त्यांच्या लिपीमध्ये खूप साम्य आढळते. जर तुम्हाला मराठी लिपी, म्हणजेच देवनागरी, चांगली येत असेल, तर गुजराती शिकणे तुमच्यासाठी खूप सोपे जाईल. बरीचशी अक्षरे जवळजवळ सारखीच आहेत. या पाठामध्ये आपण त्या अक्षरांवर लक्ष केंद्रित करणार आहोत जी थोडी वेगळी दिसतात किंवा ज्यांचे उच्चार मराठीपेक्षा थोडे भिन्न आहेत.

चला, गुजराती स्वर आणि व्यंजनांची ओळख करून घेऊया. खालील तक्त्यामध्ये तुम्हाला दिसेल की बहुतेक स्वर मराठीसारखेच आहेत. काही व्यंजनांच्या वळणात मात्र फरक आहे, जो आपण पुढे पाहू.

व्यंजनांच्या बाबतीत, क, ख, ग, घ, ट, ठ, ड, ढ, त, थ, द, ध, प, फ, ब, भ, म, य, र, व, ह, ळ ही अक्षरे मराठी आणि गुजरातीमध्ये जवळपास सारखीच दिसतात. त्यामुळे ती ओळखायला आणि लिहायला तुम्हाला काहीच अडचण येणार नाही. खरी गंमत त्या अक्षरांमध्ये आहे जी वेगळी दिसतात.

आता आपण त्या काही व्यंजनांकडे पाहूया ज्यांचे आकार मराठीपेक्षा लक्षणीयरीत्या वेगळे आहेत. खालील चित्रात या अक्षरांची तुलना केली आहे, जेणेकरून फरक तुमच्या लगेच लक्षात येईल.

तुम्ही बघू शकता की गुजराती लिपीमध्ये अक्षरांवर शिरोरेषा (डोक्यावरची रेष) नसते. हा सर्वात मोठा आणि महत्त्वाचा फरक आहे. 'ज' (જ) आणि 'झ' (ઝ) या अक्षरांचे मूळ रूप सारखे असले तरी वळण थोडे वेगळे आहे. 'ल' (લ) आणि 'श' (શ) ही अक्षरे तर पूर्णपणे वेगळी दिसतात. या अक्षरांचा सराव करणे महत्त्वाचे आहे.

लिपीतील फरकांप्रमाणेच उच्चारातही काही सूक्ष्म बदल आहेत. यातील सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे अ-काराचा लोप (Schwa deletion). मराठीत आपण शब्दाच्या शेवटी येणाऱ्या व्यंजनातील 'अ' चा उच्चार पूर्ण करतो, जसे 'कमळ'. पण गुजरातीमध्ये अनेकदा शेवटच्या अक्षरातील 'अ' चा उच्चार केला जात नाही. त्यामुळे 'कमळ' (કમળ) चा उच्चार 'कमळ्' असा होतो. तसेच शब्दाच्या मध्येही 'अ' चा उच्चार वगळला जातो. उदाहरणार्थ, 'સરકાર' हा शब्द 'सरकार' असा न वाचता 'सर्कार' असा वाचला जातो.

याशिवाय अनुस्वार आणि विसर्ग यांचे उच्चार नियमही थोडे वेगळे आहेत. गुजरातीमध्ये अनुस्वाराचा उच्चार अनेकदा अधिक नाकातून (nasal) आणि स्पष्ट केला जातो.

या विभागात आपण मराठी आणि गुजराती लिपीतील साम्य आणि फरक पाहिला. आता पुढच्या विभागात आपण गुजराती शब्दांचे वाचन आणि काही सोप्या वाक्यांचा अभ्यास करूया.